Τι είναι ψυχοθεραπεία και πότε να ξεκινήσεις

Η ψυχοθεραπεία είναι μία από τις πιο παρεξηγημένες λέξεις στο λεξιλόγιό μας. Άλλοι την ταυτίζουν με σοβαρές διαταραχές. Άλλοι με «κουβέντα του καναπέ». Άλλοι την αποφεύγουν από φόβο ή υπερηφάνεια.

Δεν είναι κάτι από αυτά. Αξίζει να ξεκινήσουμε από το πιο βασικό: τι ακριβώς είναι.

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Ψυχοθεραπεία σημαίνει, κυριολεκτικά, θεραπεία της ψυχής μέσω του λόγου. Είναι μία συστηματική, εμπιστευτική σχέση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους — έναν εκπαιδευμένο θεραπευτή και έναν θεραπευόμενο — που εξελίσσεται μέσα σε συγκεκριμένο πλαίσιο: μέρα, ώρα, διάρκεια, χώρο.

Δεν είναι συμβουλευτική. Δεν είναι coaching. Δεν είναι παρηγοριά από φίλο.

Είναι η διαδικασία στην οποία ξετυλίγεις, σιγά σιγά, το κουβάρι της ζωής σου — των σχέσεών σου, των αποφάσεών σου, των επαναλαμβανόμενων μοτίβων σου — μέσα σε ένα ασφαλές πλαίσιο.

Κατά τη γνώμη μου, αυτό που τη διακρίνει από οποιαδήποτε άλλη ανθρώπινη επαφή είναι ένα: σού δίνει τη δυνατότητα να ακούσεις τον εαυτό σου, με την παρουσία ενός εκπαιδευμένου ματιού και αυτιού δίπλα σου.

Πώς λειτουργεί στην πράξη

Ας πάρουμε ένα πιθανό παράδειγμα.

Φαντάσου ένα άτομο που δουλεύει, αλλά δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα μόνο με την εργασία του. Δέχεται οικονομική υποστήριξη από τους γονείς του. Κάτι που δεν τού αρέσει. Επηρεάζει την αυτοεκτίμησή του. Γκρινιάζει και συμπεριφέρεται μειωτικά προς τον εαυτό του.

Τι φταίει;

Σε μία θεραπευτική διαδικασία, σιγά σιγά θα ανακαλύψει ότι τα χρήματα λειτουργούν συνδετικά με τους γονείς του. Είναι το μέσο για να μένει κοντά τους — και συναισθηματικά. Είναι ο τρόπος που έχει μάθει να νιώθει ότι τον φροντίζουν.

Όταν αρχίσει να ξετυλίγει αυτό το κουβάρι, θα έρθει αντιμέτωπος με αλλαγές. Ή θα κάνει ένα βήμα για να ανεξαρτητοποιηθεί. Ή θα διαπιστώσει ότι δεν είναι ακόμα έτοιμος και θα χρειαστεί να δουλέψει βαθύτερα.

Δεν υπάρχει σωστή και λάθος απόφαση. Υπάρχει η δική του αλήθεια — την οποία τώρα, για πρώτη φορά ίσως, μπορεί να δει.

Πότε αξίζει να ξεκινήσεις

Δεν χρειάζεται να φτάσεις σε «σημείο κρίσης» για να ξεκινήσεις. Αντιθέτως, η ψυχοθεραπεία είναι χρήσιμη και σε στιγμές που τα πράγματα φαινομενικά πάνε καλά — αλλά εσύ νιώθεις ότι κάτι λείπει, ότι επαναλαμβάνεσαι, ότι ζεις στον αυτόματο πιλότο.

Πιο συγκεκριμένα, η ψυχοθεραπεία είναι χρήσιμη όταν:

• Επαναλαμβάνεις τα ίδια μοτίβα στις σχέσεις σου.
• Έχεις άγχος, θλίψη ή θυμό που δεν μπορείς να εξηγήσεις.
• Παίρνεις αποφάσεις που δεν σε εκφράζουν.
• Δυσκολεύεσαι να εκφράσεις — ή ακόμα και να αναγνωρίσεις — τα συναισθήματά σου.
• Περνάς μία μεγάλη αλλαγή ζωής: δουλειά, σχέση, πένθος, μετακόμιση.
• Θέλεις, απλώς, να γνωρίσεις καλύτερα τον εαυτό σου.

Η τελευταία περίπτωση δεν είναι «λιγότερο σοβαρή». Είναι ίσως η πιο ώριμη.

Τι κάνει ο ψυχοθεραπευτής

Ο ρόλος του θεραπευτή δεν είναι να σου δώσει λύσεις. Είναι να φτιάξει και να εξασφαλίσει το πλαίσιο — έναν χώρο όπου εσύ μπορείς να εκφράσεις αυτό που έχεις μέσα σου χωρίς φόβο κριτικής.

Στην πράξη:

• Δημιουργεί έναν δεσμό εμπιστοσύνης.
• Ακούει με προσοχή και χωρίς κρίση.
• Σού επιστρέφει αυτό που λέει η επιστήμη «Ανατροφοδότηση» — δηλαδή σχόλια και παρατηρήσεις που σού επιτρέπουν να δεις τον εαυτό σου από μία νέα γωνία.
• Σε συνοδεύει σε μία πορεία προσωπικής διερεύνησης, με τον δικό σου ρυθμό.

Κάθε ψυχοθεραπευτής έχει τη δική του μέθοδο, βασισμένη στη θεραπευτική προσέγγιση στην οποία έχει εκπαιδευτεί. Όμως αυτό που κάνει πραγματικά τη διαφορά δεν είναι η μέθοδος. Είναι η ποιότητα της σχέσης και η χημεία ανάμεσα στους δύο ανθρώπους.

Πόσο διαρκεί η ψυχοθεραπεία;

Δεν υπάρχει προκαθορισμένη απάντηση. Μπορεί να είναι:

• Βραχεία — μερικούς μήνες, με στόχο ένα συγκεκριμένο ζήτημα.
• Μακροχρόνια — με στόχο τη βαθύτερη κατανόηση του εαυτού και την αυτοπραγμάτωση.

Η διάρκεια εξαρτάται από τις ανάγκες σου, τους στόχους σου και τη διάθεσή σου να επενδύσεις σε αυτή τη διαδικασία.

Αν θες την προσωπική μου γνώμη: η ψυχοθεραπεία ουσιαστικά δεν τελειώνει ποτέ. Σταματάει όμως όταν ο θεραπευόμενος νιώσει αρκετά δυνατός για να συνεχίσει μόνος του — με όλα τα εφόδια που έχει κατακτήσει μέσα από τη διαδικασία.

Το μεγαλύτερο όφελος

Η ψυχοθεραπεία έχει πάρα πολλά οφέλη. Κατά τη γνώμη μου, ένα δεσπόζει: η δυνατότητα της Αυτοκριτικής.

Συνεργάζομαι ή συναναστρέφομαι με πολλούς επιχειρηματίες και ικανούς επαγγελματίες. Οι περισσότεροι αποφεύγουν να κάνουν την αυτοκριτική τους. Για αυτούς, συνήθως, φταίνε πάντα οι άλλοι.

Μέσα στη θεραπευτική διαδικασία, με την ανατροφοδότηση του θεραπευτή και την ασφάλεια του πλαισίου, το άτομο μαθαίνει σιγά σιγά να κάνει μόνο του την αυτοκριτική του. Όχι με ενοχή — αλλά με καθαρότητα.

Όταν φτάσει στο σημείο να πει «δεν γίνεται να φταίνε πάντα οι άλλοι», έχει περάσει το κατώφλι της αλλαγής.

Γιατί να ξεκινήσεις

Η ψυχοθεραπεία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι επένδυση στον εαυτό σου — στο τωρινό και στο μελλοντικό.

Δεν υπόσχεται μαγικές λύσεις. Υπόσχεται, όμως, μία σταδιακή και βαθιά αλλαγή στον τρόπο που βλέπεις τη ζωή, τους άλλους και — κυρίως — εσένα.

Και όπως λέω συχνά στους ανθρώπους που με εμπιστεύονται:

«Όταν το αποφασίσεις, εγώ θα βρίσκομαι εδώ».

Βιβλιογραφία

• Yalom, I. D. (2002). The Gift of Therapy. HarperCollins.
• Rogers, C. R. (1957). The Necessary and Sufficient Conditions of Therapeutic Personality Change. Journal of Consulting Psychology, 21(2), 95–103.
• Bordin, E. S. (1979). The generalizability of the psychoanalytic concept of the working alliance. Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 16(3), 252–260.
• Wampold, B. E. (2015). How important are the common factors in psychotherapy? World Psychiatry, 14(3), 270–277.